Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog

Deel 4Mei ’40 – maart ’41

dr. L. (Loe) de Jong

Na de capitulatie probeerde de bezetter Nederland eerst te winnen in plaats van te breken: het land moest rijp worden gemaakt voor het nationaal-socialisme. Maar al in dit eerste jaar begonnen ook de maatregelen tegen de Joodse Nederlanders – en groeide het verzet, tot aan de Februaristaking toe.

Oorspronkelijke uitgave: 1972
Periode: mei 1940 – maart 1941
Omvang: 992 pagina’s
Formaat: epub 3.0

Verschijnt 1 oktober 2026

Dan verkrijgbaar bij Apple Books, Kobo, bol en Amazon Kindle.

€ 4,99

Over dit deel

Het eerste bezettingsjaar, van de instelling van het burgerlijk bestuur onder Seyss-Inquart tot de Februaristaking van 1941.

Op 29 mei 1940 kreeg Nederland een burgerlijk bezettingsbestuur onder Reichskommissar Arthur Seyss-Inquart, met de opdracht het land ‘op sluwe wijze’ de Nieuwe Orde binnen te leiden. Aanvankelijk leek dat te lukken: veel Nederlandse autoriteiten meenden dat Duitsland niet meer te verslaan was en dat Nederland zich moest schikken – voorop de secretarissen-generaal, de hoogste ambtenaren van de ministeries, die na het vertrek van de regering naar Londen het dagelijks bestuur hadden voortgezet. Maar het verzet groeide, van de eerste illegale groepen tot de massale woede over de Jodenvervolging, en culmineerde in de Februaristaking van 1941. Die betekende het failliet van Seyss-Inquarts politiek.

In dit deel onder meer

De heersers: Seyss-Inquart, Rauter en het onderdrukkingsapparaat
De secretarissen-generaal: aanblijven, meebuigen of weigeren?
Werken voor de vijand: vliegvelden, spoorwegen, militaire productie
Anjerdag: het eerste openlijke protest
De Nederlandse Unie en haar Driemanschap
De eerste illegalen: de Geuzen, spionage, ondergrondse pers
Het begin van de Jodenvervolging en Cleveringa’s protestrede
De Februaristaking: razzia, staking, achttien doden

Pagina’s

Inhoud

Volledige inhoudsopgave26 onderdelen

Voorwoord
Hoofdstuk 1 – De Militärverwaltung komt en gaat
- Na Rijsoord
- De greep naar pers en radio
- Het centrale gezag
- Hitlers beleid
- Winkelman
- Seyss-Inquart arriveert
Hoofdstuk 2 – De heersers
- Seyss-Inquart
- De opzet van het Reichskommissariat
- Himmler en Rauter
- Het onderdrukkings-apparaat
- Schmidt
- Wimmer, Fischböck, Bene
- Coördinatie
- Christiansen
- Het garnizoen
- Op kosten van Nederland
- In strijd met het volkenrecht
Hoofdstuk 3 – Onder controle
- De secretarissen-generaal
- Snouck Hurgronje
- Ringeling
- Scholtens
- Van Poelje
- Tenkink
- Trip
- Spitzen
- Six
- Frederiks
- De eerste ontslagen op de bestuurssector
- Hirschfeld
Hoofdstuk 4 – Werken voor de vijand
- Winkelmans richtlijnen
- Overstag
- Ringeling en de Artillerie-Inrichtingen
- Vliegvelden voor de Luftwaffe
- De spoorwegen
- Militaire productie
- Export van werklozen
- Terugblik
Hoofdstuk 5 – Mussert presenteert zich
- De bespreking met Leutnant Töpfer
- Alles loopt mis
- Rost van Tonningens terugkeer
- Nieuwe moeilijkheden
- De ‘Hagespraak der bevrijding’
Hoofdstuk 6 – Zes bewogen weken
- De demobilisatie en de terugkeer der krijgsgevangenen
- Engeland vecht door
- Herwonnen zelfbewustzijn
Hoofdstuk 7 – Anjerdag en zijn nasleep
- Tegenmaatregelen
- Winkelmans laatste verzet
- Het erewoord der beroepsofficieren
- Hulp aan de Duitse oorlogsvoering
Hoofdstuk 8 – Een compromisvrede?
- De eerste groep Indische gijzelaars
- Plesmans vredespoging
- Een telegram naar Batavia
- De tweede groep Indische gijzelaars
- De missie Jongejan-Boerstra
Hoofdstuk 9 – De ‘Nieuwe Orde’
- Roof, vordering en ‘aankopen’
- De kapitaals-Verflechtung mislukt
- De opheffing van de deviezengrens
- Staatsfinanciën
- Oorlogsschade
- Touwtrekken om de productie
- Daling van de levensstandaard
Hoofdstuk 10 – Seyss-Inquart zoekt een basis
- Naar de Siebener-ausschuss
- Prof. Snijder en zijn Cultuurkring
- ‘Geen voorkeur voor enige partij’
- Seyss-Inquarts eerste rapport
Hoofdstuk 11 – Rost van Tonningen faalt
- Het NVV overvallen
- Arbeiderspers
- Vara
- SDAP
- Mislukt
Hoofdstuk 12 – De aanloop tot de Nederlandse Unie
- Eendracht of eenheid?
- Kritiek op het vooroorlogs bestel
- Het Driemanschap
- De eerste aanloop
- De tweede aanloop
- De derde aanloop
Hoofdstuk 13 – Twee beslissende maanden
- De Nederlandse Unie steekt van wal
- Eykmans brochure
- Het anti-revolutionair réveil
- Invasie van Engeland?
- Mussert krijgt een streepje voor
- De WA komt in actie
- Mussert bezoekt Hitler
- Invasie van Engeland gaat niet door
- Publieke opinie
- NSB: gehate minderheid
Hoofdstuk 14 – In de pas!
- Pers
- Radio
- Opbouwdienst
- Boekenzuivering
- Oprichting van de Winterhulp Nederland
- Balans
Hoofdstuk 15 – De eerste illegalen
- De ‘Geuzen’
- Paramilitaire groepen
- Spionage
- Ondergrondse pers
- Beleid van de politie
Hoofdstuk 16 – Het begin der Jodenvervolging
- De eerste maanden
- Het beleid der secretarissen-generaal
- De eerste protesten
- De kerken
- De Joden uit overheidsdienst verwijderd
- Cleveringa’s toespraak
Hoofdstuk 17 – Groeiende verontwaardiging
- Engeland komt sterker te staan
- Winter
- NSB
- Nationaal Front
- Nederlandse Unie
- WA tegen Unie
- Het Driemanschap valt bijna uiteen
- De Winterhulp wordt afgewezen
- Mandement tegen de NSB
Hoofdstuk 18 – De Februaristaking
- Nieuwe anti-Joodse maatregelen
- Vechtpartijen
- Razzia
- Communistische Partij Nederland
- De staking
- Reacties
- De achttien doden
Bijlage – Datumlijst van de belangrijkste gebeurtenissen
Lijst van kaarten
Lijst van afkortingen, gebruikt in de noten
Noten
Register
Errata
Overzicht van de volledige serie

Leesfragment

Lees het eerste hoofdstuk

HOOFDSTUK 1 – De Militärverwaltung komt en gaat

Begin te lezen

Technische gegevens

Bestandsformaat: epub 3.0
Bestandsgrootte: 1,9 MB
Omvang: 992 pagina’s in de papieren editie
Woorden: ongeveer 377.000
Kaarten: 3
Editie: wetenschappelijke editie, inclusief register en noten
Taal: Nederlands
Kopieerbeveiliging: geen
Uitgave: ’s-Gravenhage: Martinus Nijhoff, 1972

Bestellen