Deel 1
De auteur
Loe de Jong
Journalist, redacteur van Radio Oranje in Londen, en van 1945 tot 1979 directeur van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie. Aan zijn geschiedwerk werkte hij drieëndertig jaar.
Loe de Jong ging in september 1932, achttien jaar oud, geschiedenis studeren in Amsterdam. Na zijn doctoraalexamen in 1937 kwam hij bij De Groene Amsterdammer terecht. Toen de Duitsers binnenvielen, week hij in de meidagen van 1940 uit naar Engeland – vanwege zijn werk voor dat blad én vanwege zijn Joodse afkomst. Zijn ouders, zijn zuster en zijn tweelingbroer Sally bleven achter; zij overleefden de oorlog niet.
In Londen werd hij per 1 juli 1940 redacteur van Radio Oranje. Luisteren naar die uitzendingen was in bezet Nederland verboden. Direct na de bevrijding, op 15 september 1945, nam hij de dagelijkse leiding op zich van wat al snel het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie zou heten – het latere NIOD. Hij zou er tot 1979 directeur blijven.
In 1955 gaf de regering hem de opdracht de geschiedenis van Nederland in de Tweede Wereldoorlog te schrijven. Hij had twee jaar eerder gepromoveerd opDe Duitse Vijfde Colonne in de Tweede Wereldoorlog. Het werk was op enkele delen begroot; het laatste verscheen pas in 1991.
Voor de televisieserie De Bezetting (1960–1965) stelde hij programma’s samen en presenteerde hij ze zelf; miljoenen Nederlanders keken. Over vrijwel elk deel van zijn geschiedwerk ontstond later publiek debat. Hij liet de serie afsluiten met een deel waarin de kritiek op zijn werk werd gebundeld, uitdrukkelijk ook de kritiek die hem het meest raakte.
In zijn eigen woorden
Er mag in zo’n boek ergens een emotionele en zelfs persoonlijke ondertoon zijn; dat vind ik alleen maar eerlijk. Maar die mag natuurlijk niet domineren in iets, wat toch bepaald – voor zover historisch mogelijk is – objectiviteit nastreeft. […] Het begrip fair is me bijzonder dierbaar.
In het kort
- 1914Geboren in Amsterdam, samen met zijn tweelingbroer Sally.
- 1932Gaat op zijn achttiende geschiedenis studeren aan de Universiteit van Amsterdam.
- 1938Wordt redacteur van het weekblad De Groene Amsterdammer.
- 1940Wijkt tijdens de meidagen uit naar Engeland; wordt op 1 juli redacteur van Radio Oranje.
- 1945Neemt op 15 september de dagelijkse leiding van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie op zich.
- 1953Promoveert op De Duitse Vijfde Colonne in de Tweede Wereldoorlog.
- 1955Krijgt van de regering de opdracht het geschiedwerk te schrijven.
- 1960–1965Maakt en presenteert programma’s voor de televisieserie De Bezetting.
- 1969Deel 1, Voorspel, verschijnt. Het wordt een nationale gebeurtenis.
- 1979Gaat per 1 mei als directeur van het instituut met pensioen; het geschiedwerk gaat door.
- 1988Voltooit met de Epiloog en de Bijlagen zijn eigen aandeel in het werk.
- 1991Deel 14, Reacties, sluit de serie af – met de kritiek op zijn eigen werk.
- 2005Overlijdt in Amsterdam, negentig jaar oud.
